Een wereldspeler die zichzelf blijft

Een wereldspeler die zichzelf blijft
Overal in de wereld voel je de zorgen. Bezuinigingen, ‘in control’ en regelgeving zijn tegenwoordig
populairdere woorden dan innoveren, creativiteit en mensen de ruimte geven om te ondernemen.
De politiek doet hier nog een schepje bovenop en wakkert de angst bij mensen nog verder aan en
dankzij de media denken wij alleen nog maar dat het slecht met onze economie gaat en dat Ethiopië
één grote woestijn is. Beurs, politiek en media vormen zo een ‘driehoek’ die elkaar alleen maar
versterkt. Maar gaat het nu echt zo slecht? In Maas en Waal is het economische klimaat inderdaad
ook veranderd. Dat is een feit. Met name enkele sectoren hebben het moeilijk, maar juist in deze
tijden onderscheiden zich de betere ondernemers van de middenmoot. Er zijn ondernemers die
inderdaad alleen maar in de ‘driehoek’ denken en met name verwijzen naar anderen, maar gelukkig
ook ondernemers die op de lange termijn durven nu ook te innoveren en investeren in mensen.
Deze ondernemers kijken vanuit een lange termijn visie. Hoe komt het toch dat de verschillen groter
zijn dan ooit. In plaats van te verbinden, lijkt het wel of wij verder uit elkaar groeien. Is West Maas en
Waal nu echt verder van Druten af komen te liggen of kijk ik zelf vanuit de verkeerde visie? Deze
vragen hielden mij bezig toen ik op Schiphol liep op weg naar Ethiopie. Rabobank heeft als
internationale wereldspeler contacten overal in de wereld en wij begeleiden op dit moment de CBO
Bank met als doel om deze bank verder te ontwikkelen tot een sterke, duurzame food & agri
gerelateerde bank. Een ding is zeker: Ethiopie is veel meer dan die droge woestijn. Het wordt de
hoogste tijd om een ander beeld van het land te krijgen! Ondanks de arme leefomstandigheden,
kijken mensen naar oplossingen en tonen ze veel respect voor familie, vrienden, maar ook voor
‘vreemden’ zoals ik. Ze zijn echt trots op hun cultuur, ze leven echt met elkaar en als vreemdeling
voel je je echt meteen thuis. Op het vliegveld in Addis Ababa staat dan ook terecht met grote letters:’
Welcome to friendly Ethiopia’. De collega’s van de CBO Bank zijn erg gemotiveerd, zijn talentvol,
werken 5,5 dag in de week en hebben een voorzitter met een duidelijke, inspirerende visie. Hij werkt
met passie om zijn droom waar te maken, namelijk het verbeteren van de leefomstandigheden in de
gemeenschap. Met andere woorden: een totaal ander beeld dan die droge woestijn van televisie. De
CBO Bank heeft dan ook de goede richting te pakken!
Wanneer ik naar Maas en Waal kijk, dan zijn er ook verschillende visies op Maas en Waal. De eerste
is die van een weinig dynamisch, zonder grote industrieën, geen glasvezel en weinig samenwerking.
Het lijkt wel de woestijn van Ethiopie! Maar als ik vanuit mijn visie kijk, dan zien ik sterke
familiebedrijven, die innovatief denken en krachtig zijn, ondanks het feit dat ze in sectoren actief zijn
die het nu moeilijk hebben. Dat is de kracht van Maas en Waal! Ik ken ook wel de verhalen van
mensen die niet geloven in de strategische denktank van de kracht van Maas en Waal, maar één ding
is zeker: achter de schermen gebeurt ontzettend veel. Ondernemers en gemeenten zijn druk bezig
om te komen van denken naar doen. Maas en Waal heeft ook de goede richting te pakken!
Voor de twijfelaars onder ons, hierbij mijn advies: plaats de politiek in de juiste context, ga niet mee
met de korte termijngerichtheid van de beurs, probeer in de huidige complexe wereld niet alles te
controleren en kijk ook vooral kritisch naar de media! Maar bovenal: verbind en kijk als een
Ethiopiaan naar de wereld!
Waar liggen de kansen in Maas en Waal? Wat denk je van gezonde voeding uit Maas en Waal,
opgezet vanuit de agrarische- en zorgsector? Of innovaties op het gebied van ‘nieuwe woon
ervaringen’, samen met de sterke partners in de bouwgerelateerde sector? Of ‘digitale’ ervaringen
voor onze vele kleine zelfstandigen? Maas en Waal, een wereldspeler die zichzelf blijft, maar
vernieuwt vanuit zijn eigen kracht! Met de juiste ‘spot’ kunnen wij het met elkaar realiseren.
Corné de Louw
Directeur Bedrijven, Rabobank Maas en Waal

Op zoek naar BOB?!

We zijn met zijn allen op zoek. Op vrijdagavond zoeken wij naar het beste schaatstalent met Sterren dansen op het ijs, op zaterdagavond zijn wij weer op zoek naar Zorro om vervolgens op zondagavond af te sluiten met boer zoekt vrouw. In mijn beleving zouden wij op zoek moeten gaan naar BOB.

In de Noord Afrikaanse landen zijn ze ook op zoek, nl. zoekende naar een nieuw evenwicht. We zien een kettingreactie van politieke onrust door weerstand tegen de autoritaire gezagsvormen, die door de westerse democratie in stand zijn gehouden. Door de onrust in het Midden-Oosten is er economisch angst voor stagflatie. Dit is het verschijnsel als er weinig economische groei is, gecombineerd met inflatie. De hoge olieprijs komt overal in de wereld tot uitdrukking in een hogere inflatie, die een wissel trekt op de koopkracht en dus op de groei. Daarnaast drijft de duurdere olie de kostprijs van de productie op en dat drukt de winstgevendheid van het bedrijfsleven. In Europa worden de overheidstekorten aangepakt en door de onrust in het Midden-Oosten zijn er voor de Europese exporteurs minder mogelijkheden. Dit zijn een aantal factoren die kunnen leiden tot stagflatie.

Afgelopen maand ben ik zelf enkele weken in Kenia geweest. Oost Afrikaanse landen hebben de laatste 5 jaar een mooie groei doorgemaakt. De groei is groter geweest dan in de landen Brazilië, India en Rusland. Alleen China laat hogere groeicijfers zien. Er zijn goede mogelijkheden in deze landen: ze hebben een jonge bevolking, een groeiende ‘middenklasse’, voldoende natuurlijke hulpbronnen en steeds meer een stabiele politiek. Kenia is echt een fantastisch land. Ik kan er heel wat columns over schrijven. Twee zaken zou ik hier willen benadrukken: de gezamenlijke creativiteit,  de wil om te innoveren  van de mensen en de ‘drive’ om familie en vrienden te helpen. M-Pesa, het mobiele betaalsysteem, is veel verder ontwikkeld dan in Nederland. In elke uithoek van Kenia kun je betalen via de mobiele telefoon. Bij ons staat de ontwikkeling van dit soort toepassingen wat dat betreft nog echt in de kinderschoenen. Voor vrienden en familie maken Kenianen altijd tijd. Ze vinden ons dan ook maar een vreemd volkje als je vertelt dat wij afspraken maken om vrienden op te zoeken. Uit de verhalen van de Kenianen merk ik dat het land de laatste vijf jaar echt verder is ontwikkeld.

Terwijl de vrijheid voor de mensen in Afrika een hele positieve ontwikkeling is voor de wereld, zorgt te veel nadruk op het recht op vrijheid van doen en laten in de westerse wereld voor chaos. We spreken te weinig over de daarbij horende plicht van verantwoordelijkheid voor de ander en het andere. De nieuwjaarstoespraak van Lucien van Riswijk sprak mij wat dat betreft sterk aan: ‘twintig elluf, doe het lekker zelluf’ en zo is het maar net. Naast vrijheid en verantwoordelijkheid hoort in een samenleving ook vakkundigheid. Niemand hoeft tegenwoordig het wiel meer in zijn eentje uit te vinden. Dit is immers de eeuw van de ‘open source’, twitter en netwerken. Gelukkig zien wij in het land van Maas en Waal ook enkele veel belovende samenwerkingen ontstaan. Dankzij Ondernemend Maas en Waal (OMW) en de Maas en Waal Raad (MWR) zijn partijen met elkaar bezig om ambities en kennis te delen en uit te voeren. Ook ik lees (via Twitter) en hoor nog wel eens ondernemers en bestuurders die sceptisch zijn. Deze mensen zou ik willen adviseren om de initiatieven niet te zien als bedreiging, maar als een kans. Wil je in deze complexe wereld van vandaag overleven dan moet je niet op zoek gaan naar Zorro, maar naar BOB. We oordelen vaak te snel over en weer, maar laten wij eerst maar eens een compleet Beeld vormen, dan te Oordelen en vervolgens te Besluiten.

Ik wens iedereen heel veel succes met het zoeken naar BOB. Natuurlijk zijn reacties te ‘twitteren’ naar @cornedelouw

Corné de Louw

Directeur Bedrijven

De tandpasta is uit de tube!

De tandpasta is uit de tube!

Wie herkent het beeld niet van een kind dat teveel tandpasta op zijn tandenborstel heeft gedaan en een poging doet om de tandpasta weer in de tube te krijgen. Wij als ‘volwassenen’ weten dat dit niet werkt. Toch is mijn hoop gevestigd op deze kinderen.  Zij hebben nog onvoldoende kennis om te weten dat het lastig is om de tandpasta weer terug in de tube te krijgen. Wij weten wel beter, maar  het ergste is dat wij massaal een poging blijven ondernemen om dit toch voor elkaar te krijgen als wij kijken naar de ontwikkelingen in Europa. Wij gaan van een kredietcrisis naar een overheidscrisis. De kern van het probleem is dat wij in Europa economisch uit het lood zijn geslagen. Ierland, Griekenland, Spanje en Portugal hebben zich tot aan de nek in de schulden gestoken. Deze landen willen hun huishoudboekje op orde brengen. Dit moeten ze doen zonder de export te kunnen stimuleren, aangezien zij te maken hebben met de euro. Zonder wisselkoersaanpassing moeten deze landen via een ‘interne devaluatie’ concurrerend zien te worden. Dus de aanpassing zal moeten komen via de lonen en de prijzen, maar door deze deflatie zal de schuldenlast alleen nog maar groter worden. Dat is zeker geen klimaat waarin de private sector of consumenten flink gaan investeren.  De recessie zal dieper worden in deze landen en de werkloosheid zal verder stijgen.  Als er geen licht aan de tunnel is dan kunnen de schuldeisers niet afbetaald worden. Ik ben benieuwd of onze minister van financiën dan nog zo hard durft te roepen dat het Nederland geen geld gaat kosten, aangezien hij slechts garanties heeft afgegeven. Maar elke ondernemer weet dat een bankgarantie op eerste schriftelijk verzoek is te claimen en Nederland keurig mee moet gaan betalen.

Op mondiaal niveau zijn er ook nog steeds fundamentele onevenwichtigheden. China houdt vast aan een ondergewaardeerde renminbi, ondanks het grote handelsoverschot. Het grootste schuldenland ter wereld, de VS, blijft het vuur maar opstoken, in plaats van het spaartegoed weg te werken. Aangezien de dollar nog steeds de leidende munt is in de wereld, kan dit op deze manier blijven doorgaan. Deze valutaoorlog zorgt er weer voor dat een handelsoorlog dichterbij komt. De VS werken aan extra importheffingen en China gaat de export stimuleren door te subsidiëren.

De oplossing voor de mondiale economie is eenvoudig maar vraagt om een paradigma-shift. Geef de begrotingsmacht over aan Brussel.  Dat is, mijn inziens, de enige weg om de euro te redden.  Als de euro de positie van de dollar weet te evenaren dan kan er gewerkt worden om de grote onevenwichtigheden in de wereld op te heffen. Ook in Nederland zal dit visie van het kabinet vragen. Maar ik moet eerlijk bekennen dat ik dit kabinet nog niet de begrotingsmacht over zie geven aan Brussel.

Moeten wij met dit ‘zwarte’ scenario de kerst in? Nee er is hoop, dankzij de kinderen. Ze worden ook wel de ‘generatie Z’ genoemd. Dit  is de generatie die is geboren na 1992. Deze generatie is opgegroeid in een organische wereld van netwerken. Hoeveel connecties je hebt en hoeveel je communiceert, bepaalt of je in het centrum van het netwerk staat of meer aan de rand. Iedereen praat met iedereen zonder aanzien des persoon. Deze generatie kent geen schaarste. ‘delen’ heeft sowieso een andere betekenis gekregen. Wij denken nog steeds dat delen betekent dat wij zelf minder overhouden. Deze generatie is opgegroeid met het online plaatsen van informatie en liedjes. Delen wordt vermeerderen!  Zowaar een mooie kerstgedachte om komende kerstdagen te overdenken.

Corné de Louw

Cada dia es un fiesta

Cada Dia es una fiesta

Spanje, het land om in de gaten te houden, schreef ik voor de zomervakantie. Enerzijds als ‘knipoog’ naar de aanstaande wereldkampioenschappen voetbal en anderzijds naar de problemen met de staatsschuld.  Het resultaat is bekend: campeon del mundo voor het voetbalteam van Spanje. Nu maar hopen dat de  Spanjaarden beter met de bal kunnen goochelen dan met de boekhouding van de staatsschuld. Daar zijn de Grieken  wereldkampioen in. Door het creatieve boekhouden van de Grieken zijn de problemen te lang niet erkent en kunnen kleine weeffouten in de regelgeving zorgen voor grote problemen.

Spanje is overigens een prachtig land om op vakantie te gaan, om je eigen balans op te maken  en om ervoor te zorgen dat je ook in balans blijft. Afgelopen zomer hebben wij dan ook zelf genoten van een zorgeloze vakantie en één ding is zeker: En Espana es cada dia una fiesta (in Spanje is elke dag een feest).  In conditie blijven is natuurlijk altijd van belang, maar zeer zeker als wij tot onze 67 jaar mogen doorwerken. Bij de pensioenfondsen geldt in ieder geval niet dat cada dia es una fiesta. Na de teleurstelling dat pensioenfondsen onder de dekkingsgraad zijn gezakt, is er recent ‘nieuws’ dat de levensverwachting zo hard stijgt dat de pensioenfondsen dat niet bij kunnen houden. Het idee om de pensioenleeftijd te koppelen aan de resterende levensverwachting is al decennia oud. De actuarissen bevestigen dus nu iets wat wij al lang weten.

Onevenwichtigheden komen niet alleen ‘sluimerend’ . Door de globalisering zijn invloeden die aan de andere kant van de wereld gebeuren snel voelbaar bij ons. Als alle kinderen in China schoolmelk gaan drinken dan stijgt bij ons de melkprijs!

Hoe kunnen wij als ondernemer nu het beste omgaan met deze dynamiek? We moeten leren om niet alleen naar de winst-en verliesrekening te kijken, maar ook meer naar de balans. Als de balans niet in evenwicht is, dan zijn wij kwetsbaar voor alle veranderingen die op ons afkomen. Het is belangrijk dat wij voldoende ‘buffers’ hebben om tijd en ruimte te creëren voor onszelf om te anticiperen. Risicomanagement is hier het sleutelwoord. We kunnen veel problemen zien aankomen. Zeker niet in detail, maar wel de grote lijnen. Ondernemers die de kracht van het bedrijf kennen en tijdig anticiperen op de komende risico’s zijn niet bang voor een ‘double dip’ of een ‘systeemcrisis’. Het thema risicomanagement zullen wij vanuit onze bank de komende periode nog meer aandacht gaan geven om u als ondernemer nog meer te helpen succesvol te kunnen ondernemen.

In Maas en Waal zijn de afgelopen periode ook bedrijven die het zwaarder hebben, maar als ik dit vergelijk met het landelijke beeld, dan mogen wij tevreden stellen dat wij de balans goed in de gaten hebben gehouden. Wat dat betreft hebben wij geleerd van de dijkverzwaring van 15 jaar geleden. gelegd.  Als wij kijken naar balans dan wil ik graag verwijzen naar het werk van Hyman Minsky (1919-1996). Hij legt de nadruk op processen en laat zien hoe stabiliteit instabiliteit voortbrengt. Op mondiaal niveau zien wij dat overheden van de oplossing van het probleem inmiddels het probleem zelf zijn geworden. De regionale overheid moet dit zien te voorkomen. Hoe? Door gezamenlijk de uitdaging aan te gaan rondom ruimtelijke ordening. De uitdagingen in het buitengebied, de demografische ontwikkelingen in het land van Maas en Waal, gecombineerd met de ontwikkelingen in de bouwsector zijn groot. Juist in het land van Maas en Waal kunnen wij als voorbeeldproject dienen waar een ideale balans gevonden wordt tussen duurzaamheid, veiligheid, gezonde economische groei en nieuwe vormen van leven en wonen.  Bij zo’n uitdaging zou je bijna dromen van een baan als burgemeester of wethouder van het land van Maas en Waal!

Corné de Louw

Vernieuwen tussen de rivieren, LED it be! februari 2010

Vernieuwen tussen de rivieren, LED it be!




Hoe staat het bedrijfsleven ervoor? Gaat de economie weer groeien? Wat gaat de rente doen? Het zijn enkele veel gestelde vragen die de afgelopen maanden aan mij gesteld zijn. Natuurlijk belangrijke vragen,maar waar het veelal om gaat is toch de ondernemer met zijn of haar plan. Het economisch klimaat heeft zeker zijn invloed, maar de verschillen tussen branches, maar ook binnen branches zijn vaak groot. Hierbij komt dat er in elke branche ‘witte raven’ zitten en bedrijven die fors achter blijven. Om toch een korte update te geven van de stand van zaken, even een ‘rondje branches’.



Als wij kijken naar de industrie dan is de ontwikkeling van de export belangrijk. We verwachten dat de export in 2010 weer licht zal aantrekken. De lage bezettingsgraad in veel bedrijven geeft weinig aanleiding tot investeren in capaciteitsuitbreiding. Vooral de fabrikanten van kapitaalgoederen worden hierdoor geraakt. De sector transport heeft veelal een afgeleide functie van de economie. In 2009 is de sector geraakt met een volumedaling van 10%. Het wegvervoer is t.o.v. vervoer over water minder geraakt. Maar binnen de branches zijn de verschillen groot. Vervoerders van automotive gerelateerde producten worden hard getroffen en vervoerders van foodgerelateerde producten veel minder. Voor 2010 verwachten wij een stabiele tot licht groeiende markt. De detailhandel non-food is natuurlijk conjunctuurgevoelig. Zeker de branches in duurzame goederen merken dit. Voor dit jaar zal het voor deze ondernemers een jaar worden van ‘doorkomen’. Voor de laatcyclische bouwsector is de crisis nog lang niet voorbij. Vooral bedrijven die zich richten op nieuwbouw van woningen zien hun orderportefeuilles opdrogen.



Is er dan helemaal geen goed nieuws? Jawel! Bedrijven tussen de rivieren hebben afgelopen maanden aangetoond over veerkracht en vernieuwingsdrang te beschikken. Deze tijden geven juist ruimte om te reflecteren en de bakens te verzetten. Goede ideeën die anders op de plank blijven liggen worden opgepakt.

Om dit te stimuleren kennen wij al jarenlang de Herman Wijffels Innovatieprijs. Een prijs voor ondernemers die duurzaam en innovatief zijn. Vindingen die mens of milieu vooruit helpen. Bijvoorbeeld op het gebied van energiebesparing, verduurzaming van een productieproces, verbetering van arbeidsomstandigheden of gezondheidszorg. Wellicht is iemand in staat om de LED-technologie bereikbaar te maken voor alle consumenten.Het lijkt mij toch een mooie uitdaging als in 2010 deze prijs uitgereikt kan worden aan een onderneming tussen de Maas en de Waal. Ik zou zeggen LED it be!



Vorige keer heb ik een voorspelling gegeven dat Nederland de halve finale gaat halen op het WK voetbal in Zuid-Afrika. Ik zou ook zeker Spanje deze zomer in de gaten houden. Dit land kan zomaar een hoofdrol gaan spelen. Niet alleen op het voetbalveld, maar ook als wij kijken naar de zwakke overheidsfinanciën. Natuurlijk hebben wij het over de overheidsfinanciën van Griekenland, Ierland en Italië, maar vlak ook Spanje niet uit! Maar dat zal zeker geen begin van het einde zijn, maar het einde van het begin van een sterke EMU.

Paniekvoetbal of gaan voor goud? winter 2009

2010, Paniekvoetbal of gaan voor goud?




Het jaar 2010 beloofd weer een boeiend jaar te worden. In 2009 heeft iedereen keihard gewerkt om uit de crisis te komen. Zeer zeker ook de politiek. Dat is zeer lofwaardig, maar de praktijk geeft de indruk van paniekvoetbal. De aandacht valt vooral op het herstel van de economie, want we mogen de volgende generatie niet met een zware schuldenlast belasten. Maar we moeten niet eenzijdig aandacht hebben voor de economie, maar juist ook voor opvoeding en onderwijs. De levensverwachting stijgt snel en de verhoging van de AOW-leeftijd is een druppel op de gloeiende plaat. De politiek zal duidelijke keuzes moeten maken om het overheidstekort om te buigen. Na de gemeenteraadsverkiezingen komend voorjaar zal de campagne voor landelijke verkiezingen losbarsten. Politici kunnen kiezen uit lastenverzwaring, snoeien in de overheidsuitgaven en verschraling van voorzieningen. In dat licht wil ik hierbij een pleidooi houden om juist nu te investeren in het onderwijssysteem. Niet op de manier zoals wij nu doen, door te investeren in management en moeilijke controlesystemen, maar veel meer vanuit sociale innovatie. Als wij willen dat de medewerkers langer doorwerken dan zal dit een andere manier van ontwikkelen en leren vragen. We zien dat, ondanks jarenlange vernieuwingen, de studenten nog niet goed kunnen rekenen en onvoldoende hun taal beheersen. In mijn beleving moeten wij een ‘brug’ slaan tussen senioren en junioren vanuit nieuwe leermodellen. Hoe? Door goed te kijken naar de drie sociaal innovatieve stelregels. Een: innovatie is interactie; twee: er zijn altijd meer slimme mensen buiten je organisatie dan erbinnen en drie: wat je ook doet, doe het open. Mensen zijn van nature geneigd samen te werken. Het wordt dan ook het tijdperk van de participatie. Met het oog op de verkiezingen ben ik benieuwd hoe het zal gaan met het ‘zulliën en hulliën’ in het land van Maas en Waal of dat wij gaan participeren? Participeren is belangrijk voor bestuurders en ondernemers. Het doet me dan ook goed dat er steeds meer draagvlak is voor een Sociaal Economische Raad in het Land van Maas en Waal, waarin alle belangrijke stakeholders van dit gebied zijn betrokken. Dit platform zal een belangrijke versnelling kunnen geven aan de verdere ontwikkeling van ons mooie gebied. Dat vraagt niet om ‘hulliën en zulliën’ of paniekvoetbal, maar om participatie. Dan gaan we echt voor goud! Als het even meezit kunnen wij in augustus al voor goud gaan als onze jongens naar Zuid-Afrika gaan voor het WK Voetbal. Ook het Land van Maas en Waal kent 50.000 bondscoaches. Als ik me mag wagen aan een voorspelling? Het Nederlands Elftal gaat minimaal de halve finale halen! Naast de voorspellingen willen analisten ook graag de eindstand van de AEX voorspellen. Ik zou hier graag aan meedoen, maar door de wet- en regelgeving in bankenland en de kans op aansprakelijkheden moet ik hier helaas van af zien. Graag zou ik toch nog een oproep willen doen aan de politiek en in het bijzonder aan Wouter Bos. Neem regie over de discussie hoe het financiële landschap er in Nederland en Europa eruit moet komen te zien. Waar staan we met zijn allen over vijf jaar? Een ding is zeker: wij, als Rabobank Maas en Waal blijven investeren in onze leden en gaan ook in 2010 voor goud.

Na een mooie zomer een 'warme' herfst en een 'groene' winter? herfst 2009

Na een mooie zomer een ‘warme‘ herfst en een ‘groene’ winter?




Na een ‘stormachtig’ eerste half jaar kwam de zomervakantie voor veel mensen als een welkome afwisseling. Even loskomen van de zorgen en de berichten rondom de kredietcrisis, en gewoon lekker genieten van een onbezorgde vakantie. Wellicht moeten wij dit vaker doen want de wereld ziet er weer positief uit!



Economisch analisten en financiële markten zijn in de ban van ‘groene loten’, de

eerste tekenen van bloei die we de afgelopen maanden in verschillende economieën

mochten optekenen. In Amerika bijvoorbeeld lijken de huizenverkopen

te stabiliseren, zagen we voor het eerst in lange tijd de hypotheekaanvragen

weer toenemen en zijn er zelfs tekenen dat het dalingstempo van de huizenprijzen

afneemt. Zouden de maatregelen van Obama en de zijnen dan toch zijn effect gaan sorteren? Ook in Maas en Waal neemt de politiek maatregelen door vergunningen binnen 6 weken in plaats van 3 maanden te regelen. Even flitste de gedachte door mijn hoofd dat een normale doorlooptijd voor een vergunning toch ‘normaal’ is, maar anderzijds moet elk herstel ergens beginnen. Alleen al daarom moeten we de groene loten koesteren en initiatieven als de versnellingskamer omarmen.



Toch wil ik ook nog erg voorzichtig zijn. Zelfs als we uiteindelijk weer voorzichtig groeien, hopelijk vanaf begin 2010, dan zal dit herstel voor veel bedrijven en werknemers in eerste instantie te weinig en

te laat blijken. Reorganisaties, ontslagen en faillissementen zullen eerst nog

toenemen en dus verwacht ik nog een ‘hete’ herfst. Wij verwachten dat op zijn vroegst eind volgend jaar de werkloosheid haar top bereikt,

wanneer meer dan 10% van de Europese beroepsbevolking werkloos zal zijn.

Het overenthousiasme over de groene loten kan dan weer omslaan in teleurstelling en hernieuwd verlies aan vertrouwen als blijkt dat daarmee lang niet alle problemen als sneeuw voor de zon verdwenen

zijn. Want de vraag dringt zich op hoe we de rekening van de huidige problemen gaan betalen. En leggen wij nu niet teveel nadruk op de financiële crisis? Hoe staat het met de voedsel-, water-, energie- en klimaatcrisis? We moeten de problemen vanuit een onderlinge afhankelijkheid bekijken en oplossen. De problemen zijn zodanig complex dat er niet één maatregel is die zorgt voor de oplossing, maar vele maatregelen van ons allemaal moeten er weer voor zorgen dat wij de problemen ook op een duurzame manier oplossen. Dit betekent dat iedereen zijn of haar verantwoordelijkheid moet pakken. Voor ons betekent dit een goede invulling geven aan duurzaam bankieren vanuit onze kernwaarden: respect, integriteit, professionaliteit en duurzaamheid. Hoe? Door in eerste instantie naar onszelf te kijken. Hoe groen zijn wij zelf? MVO is één van de prioriteiten van de bank. Zowel in onze eigen bedrijfsvoering, maar zeer zeker ook als het gaat om het stimuleren van duurzame investeringen. Als wij met elkaar de uitdaging aangaan om ons te verenigen en vanuit onze eigen kracht aan een duurzaam Maas en Waal te bouwen dan wordt het na een ‘warme’ herfst een mooie ‘groene’ winter.